Afgelopen maandagavond 19 juli 2021 organiseerden we samen met gebiedsregisseurs en andere belangrijke partners een bijzondere webinar. Speciaal voor inwoners en belangstellenden deelden betrokkenen meer over de ontwikkelingen en resultaten van de pilot. Tijdens deze eerste webinar over de pilot kregen kijkers een beter beeld van de stand van zaken binnen de pilot.

Zo vertelde Gerard van Hassel (lid van het kernteam Vitaal Buitengebied en voorzitter van dorpsraad Wernhout) over samenwerken binnen de pilot.

Gebiedsregisseurs Susan van Ostaijen (Hulsdonk) en Theo van Empel (Oude Buisse Heide) deelden wat er zoal speelt in hun gebieden. Ook wethouder Patrick Kok en procesbegeleider Marcel van Miert lichtten het proces van de pilot en de geleerde lessen toe.

Ben je benieuwd naar dit webinar? Bekijk hier de complete livestream terug.

Liever de samenvatting in circa drie minuten terugkijken? Ga dan naar de compilatievideo van het webinar.

De gemeenten Zundert en Breda houden dit jaar, samen met Landstad de Baronie, op woensdag 21 april het Landschapslaboratorium Groenstad: een middag vol inspiratie over de balans tussen natuur en (stedelijke) ontwikkeling en wat dat betekent voor onze directe omgeving.

Het lab Groenstad is een onderdeel van de Landschapstriënnale 2021 die dit jaar in Van Gogh Nationaal Park Brabant i.o. plaatsvindt. Elke drie jaar is de Landschapstriënnale ergens in Nederland. Voor iedereen die zich met het landschap bezighoudt, zich ermee verbonden voelt en er graag is. De basis van de triënnale is dit jaar een verzameling van tien landschapslaboratoria, op verschillende plekken in Brabant, in de maand april met elk een eigen thema en veelal een online programma.

 

Nieuwe denken

 

Het lab Groenstad bestaat uit een online middag: met sprekers, een masterclass door Adriaan Geuze, een talkshow onder leiding van Marianne Thieme en inhoudelijke deelsessies. Hoofdthema van het lab is: hoe kunnen we de kwaliteit van natuur en water dragend principe laten zijn voor gebiedsontwikkeling en daarmee een goede balans creëren tussen ‘groen denken’ en ‘economisch denken’. Groenstad verkent de mogelijkheden om van het nieuwe denken ook de nieuwe werkelijkheid te maken en stelt de vraag hoe verschillende partijen daaraan kunnen bijdragen. “Bij nieuwe stedenbouwkundige ontwikkelingen voegen we ze natuur toe aan de stad, in plaats van natuur te verdringen,” vertelt wethouder Paul de Beer van de Gemeente Breda. “Een mooi voorbeeld is het doortrekken van de Nieuwe Mark door de stad met groene kades en een stadspark. Zo blijft de stad leefbaar en is de natuur voor iedereen op pantoffelafstand, ook midden in de stad”.

 

Weerbarstige praktijk

 

Dat Van Gogh Nationaal Park bij ieders voordeur begint, geldt ook voor het bedrijfsleven. Daarom worden ondernemers actief betrokken bij de pilot ‘Vitaal Buitengebied’ waarover de Gemeente Zundert de eerste inzichten presenteert tijdens het lab. In Zundert slaan overheden, inwoners en ondernemers de handen ineen om een toekomstbestendig buitengebied te creëren: om te wonen, ondernemen en recreëren. Met elkaar zoeken naar kennis, kunde en ondersteuning om oplossingen mogelijk te maken. De praktijk blijkt weerbarstiger dan het omdenken. “De pilot heeft ons laten zien dat we op een andere manier moeten samenwerken. Dat we niet opschieten met starre kaders, maar elkaar de ruimte moeten geven. En dat het helpt om je net iets meer in de ander te verplaatsen,” aldus wethouder Patrick Kok van de Gemeente Zundert.

 

‘Break-out’ sessies

 

Deelnemers aan het lab kunnen zelf – digitaal – actief bijdragen aan de gesprekken tijdens ‘break-out’ sessies over onder meer de ontwikkeling van ’t Zoet: de Mark als vitale, groene levensader; de economische betekenis van het Beemdengebied; economie en ecologie in balans; en kansen die vrijkomende agrarische bedrijfslocaties bieden voor andere maatschappelijke opgaven. Het lab Groenstad vindt plaats op 21 april van 13.45 uur tot 18.00 uur en is voor iedereen toegankelijk. Geïnteresseerden kunnen zich aanmelden via Landschapstriënnale Groenstad. Daar staat ook het complete programma.

Dit artikel werd geschreven door Addo Sprangers en verscheen op 7 april in de Zundertse Bode.

Gemeente Zundert zet dit jaar in op verkeersveiligheid in het buitengebied. Op de wegen Roosendaalsebaan, Buntweg en Nieuwmoerseweg wordt straks ongeveer 15 km aan fietsstroken aangelegd. Ook komen er drempels en kruispuntplateaus op deze wegen en op de Achtmaalseweg. Met dank aan financiële bijdragen van het Rijk en de Provincie Noord-Brabant.

Die bijdragen zijn bedoeld voor verkeersveiligheidsmaatregelen op 60 km/u-wegen buiten de bebouwde kom. De fietsstroken die worden aangebracht zijn rood en vallen daardoor meer op. De drempels en kruispuntplateaus zorgen ervoor dat automobilisten vaart minderen. De kosten zijn geschat op ongeveer één miljoen euro. Daarvan neemt het Rijk de helft en de Provincie Noord-Brabant maximaal een kwart voor haar rekening.

 

Verbetering verkeersveiligheid

 

Wethouder Patrick Kok toont zich verheugd. “We slaan hiermee twee vliegen in één klap,” stelt hij. “Deze veiligheidsmaatregelen combineren we namelijk met het geplande onderhoud aan deze wegen. Fietsers en wandelaars krijgen de ruimte in het buitengebied. Dat zorgt voor een flinke verbetering van de verkeersveiligheid.” De maatregelen zijn ook opgenomen in het Gemeentelijk Verkeer- en Vervoerplan (GVVP). In het GVVP is aandacht gevraagd voor de verkeersveiligheid in het buitengebied.

 

Geplande uitvoering van aanleg

 

Het onderhoud en aanleg van fietsstroken en drempels start in maart. De verwachting is dat de klus eind mei geklaard is.

Dit artikel werd geschreven door Addo Sprangers en verscheen in de Zundertse Bode op 27 januari 2021.

“Ambtenaren uit verschillende domeinen hebben een totaal andere bloedgroep. Je moet uitkijken dat je niet langs elkaar praat.” De pilot Vitaal Buitengebied Zundert behelst een nieuwe aanpak van verschillende opgaven die elkaar allemaal raken. Daarnaast werken provincie, gemeente en waterschap actief samen met bewoners en bedrijven, op een manier die veelbelovend is, maar ook veel tijd en energie vraagt.

In de serie #hoedan verdiept Overheid van Nu samen met de VNG het model voor multi-level governance van de NSOB vanuit de praktijk. Hoe pak je grote maatschappelijke opgaven met elkaar op, vanuit het perspectief van een gemeente?

Agrarische leegstand, vergrijzing, klimaatverandering en ontwikkelingen op agrarisch gebied komen allemaal bij elkaar in de pilot Vitaal Buitengebied Zundert. Uitgangspunten van de pilot zijn: Samenwerken als één overheid; Inwoners en organisaties spelen de hoofdrol. Door experimenteren, zoeken en leren worden bouwstenen ‘opgehaald’ voor toekomstig beleid.
Vergrijzing, omschakeling naar duurzame energie en landbouw, ander waterbeheer als gevolg van klimaatverandering en honderden leegstaande boerderijen. Het is zomaar een aantal opgaven die spelen in het gebied rond de gemeente Zundert, in Zuidwest Brabant.

“Soms moet je opgaven juist apart oppakken”, zegt Marien Provoost, van de gemeente Zundert, projectleider van de pilot. “Maar hierbij raken de problemen en de aanpak ervan elkaar heel sterk.’ René Rijken van waterschap Brabantse Delta: ‘Alle opgaven hangen samen met de leefbaarheid van het gebied. De leegstand was de aanleiding. Die willen we in de toekomst voorkomen.”

De pilot Vitaal Buitengebied Zundert die vorig jaar startte, kent een bijzondere opzet. Niet alleen is gekozen voor een integrale aanpak van de verschillende opgaven, ook heeft de overheid de rol van facilitator. Provincie, gemeente en waterschap halen, als één overheid, bij bewoners en bedrijven knelpunten, ideeën en oplossingen op. Ook de uitwerking ervan ligt bij de inwoners. “Inspiratie voor de integrale aanpak begon tijdens het corso van Zundert: “er ontstaat dan een gemeenschapszin waar je u tegen zegt.”

Luisterende overheid

 

Inspiratie voor deze integrale aanpak ‘van onderaf’ kregen de samenwerkende overheden twee jaar geleden tijdens het corso van Zundert. “Dat is een bijzondere tijd, er ontstaat dan een gemeenschapszin waar je u tegen zegt”, zegt Provoost. “We hebben toen besloten: die energie uit de gemeenschap moeten we inzetten voor het gebied. Dat is een nieuwe rol voor ons als overheid.”

Ook bij de uitwerking van de ideeën uit de samenleving hebben provincie, gemeente en waterschap een ‘luisterende, dienende rol.’ Vorig jaar gebeurde dat tijdens vier bijeenkomsten met bewoners, dorpsraden en ondernemers. Hierop werden zeven deelgebieden en drie thema’s benoemd.

Initiatieven worden beoordeeld op hun ‘maatschappelijke meerwaarde’. “De ‘hoe kan het wel-mentaliteit’ is leidend. Met elkaar zoeken we naar kennis, kunde en ondersteuning om oplossingen mogelijk te maken”, aldus de gemeente Zundert over de pilot op haar website. Daarbij wordt ook gekeken naar de ‘ruimte tussen de regels’. Sinds begin dit jaar worden de ideeën uitgewerkt. Alle initiatieven en de uitwerking ervan zijn input voor het nieuwe Omgevingsplan.

‘Het waterschap en de gemeente zijn veel flexibeler in hun werkwijze dan de provincie’

Confronterend

 

De pilot is een avontuur en gaat met vallen en opstaan, zeggen de deelnemers van provincie, gemeente en waterschap.

“Het is belangrijk om het samen aan te gaan en te kijken wat nodig is”, zegt Nicole van Acker van de provincie Noord-Brabant. Zo werd duidelijk dat de afstemming tussen de overheden niet moest gebeuren tijdens het overleg met de dorpsraden. Het nam te veel tijd en wekte irritatie bij bewoners. “Voor die afstemming tussen de overheden is nu een apart overleg.”

Het werken als één overheid noemt Van Acker “niet altijd eenvoudig”. “Je weet dat de verschillen groot zijn en toch valt dat in de praktijk nog meer op. Het waterschap heeft een vrije rol en de medewerkers kunnen behoorlijk autonoom werken. De gemeente Zundert is een platte organisatie. Omdat vanuit verschillende programma’s inzet wordt geleverd er intern ook veel afstemming nodig is. Dat gaat niet vanzelf en moet echt georganiseerd worden, zowel onderling als richting management en de verantwoordelijk gedeputeerden.”

Ook haar collega Freek Liebrand, ook betrokken bij de pilot, vindt het samenwerken “lastiger dan gedacht”. “Dat heeft mij verrast. Het leek mij niet zo ingewikkeld, maar ambtenaren vanuit verschillende domeinen – water, leegstand, sociale veerkracht – hebben echt een totaal andere bloedgroep. Je moet uitkijken dat je niet urenlang langs elkaar heen praat. Het vraagt best wat energie om dat op één lijn te krijgen.”

Marien Provoost vindt de nieuwe aanpak van de pilot “confronterend”. “Als overheid hebben wij altijd geredeneerd vanuit beleidskaders met weinig speelruimte. Nu de deur openzetten voor innovatieve ideeën is dan ook bij de gemeenschap een heel omslagpunt. We hebben vooral geleerd wat niet kan en daardoor veel creativiteit weggenomen. We leren stap voor stap. Een terughoudende opstelling vanuit de overheid is zo’n les. Wat wij vinden is even minder belangrijk.”

“De overheid neemt alle creativiteit weg door vanuit beleid te redeneren. Daarom willen we nu alle ideeën horen en zoeken we daarna de ruimte die de regelgeving biedt.”

Zoekende aanpak

 

Ook de uitwerking van de ideeën voor het gebied rond Zundert is anders dan anders. Geen plan van aanpak, doelen of deelresultaten, maar een zoekende aanpak en initiatieven die allemaal in een ander tempo worden uitgewerkt. Per deelgebied is een trekker of regisseur die het team bij elkaar roept en taken verdeelt. De overheden zorgen voor één contactpersoon per team en ondersteunt de uitwerking met expertise en informatie.

Het directe contact met bewoners is mooi en leerzaam, vindt Provoost: “Je voert als overheidsfunctionaris direct de discussies met bewoners. En mensen zien in die dialoog de dilemma’s die wij als overheid hebben. Dan is er een initiatief voor horeca. Prima, maar hoe denken de omwonenden daarover?”

Eerste resultaten

 

‘Corona’ heeft de uitwerking van de plannen wat vertraagd, maar inmiddels zijn twee initiatieven ingediend bij de gemeente. Een voormalige agrarische locatie in Eldert wordt waarschijnlijk een camperplaats, een andere leegstaande boerderij krijgt een bestemming voor groepswonen. In Aa of Weerijs wordt gekeken hoe het meer ‘klimaatrobuust’ maken van de beek kan worden gecombineerd met de aanleg van fiets- en wandelroutes.

De lessen uit de aanpak worden het komende jaar beschreven. Provoost: “Niet als blauwdruk ‘een dialoog voer je zó’. Wel als overzicht van dingen die we hebben geleerd. Een klein voorbeeld: een voorlichtingsbijeenkomst hoeft niet in een zaaltje. Er zijn ook initiatieven die een fietstocht organiseerden.”

“Iedereen moet verder kijken dan zijn eigen postzegel”

Draagvlak

Leidt deze zoekende aanpak van de samenwerkende, luisterende overheden uiteindelijk ook tot heel andere resultaten en oplossingen?

Provoost vindt van wel: “Omdat we eerst inventariseren en niet meteen zeggen: dat kan niet vanwege bijvoorbeeld het bestemmingsplan. We smoren het niet in de kiem. Door deze aanpak worden burgers en ondernemers ook gedwongen om breder te denken dan alleen hun eigen belang. Iedereen moet verder kijken dan zijn eigen postzegel. Ik zie door deze nieuwe aanpak vooral veel meer ideeën ontstaan.”

René Rijken van het waterschap denkt dat de uitkomsten van de pilot wellicht niet bijzonder anders zullen zijn door de aanpak. Maar hij is een groot voorstander van de werkwijze.

“Door het proces is het draagvlak voor de plannen groter. Je hebt al argumenten uitgewisseld met ondernemers, omwonenden, grondeigenaren. Er ontstaat begrip voor elkaars belangen. Ik denk zeker dat we bij het waterschap deze aanpak vaker zullen toepassen. Iedereen denkt mee over de toekomst, dus is uiteindelijk ook iedereen verantwoordelijk voor de uitkomst.”

Dit artikel verscheen eerder op 24 september 2020 op de website Overheid van Nu.

In de pilot Vitaal Buitengebied Zundert slaan gemeente, dorpsraden, waterschap en provincie de handen ineen om een gezond buitengebied te creëren. Door mensen in beweging te brengen, te ontdekken en gezamenlijk bouwstenen te leggen voor een buitengebied waar het fijn wonen, ondernemen en recreëren is. Nu en over 20 jaar.

Zundert is een economisch belangrijk gebied voor West-Brabant. Met een buitengebied waar veel speelt en nog veel op stapel staat. Zoals agrarische leegstand, klimaatverandering, vergrijzing en de omschakeling naar duurzame energie. Het zijn veranderingen die uitdagingen maar ook kansen bieden, en die iedereen aangaan.

 

Een toekomstbestendig buitengebied

 

In de eerste fase van de pilot kwamen meer dan 300 inwoners en ondernemers uit het buitengebied van Zundert naar de dorpsbijeenkomsten Vitaal Buitengebied, georganiseerd door de dorpsraden Klein Zundert, Rijsbergen, Wernhout en Achtmaal. Samen gingen zij op zoek naar de kansen, de kracht, de oplossingen en de buikpijn van het buitengebied van de gemeente Zundert. Met een gezamenlijk doel: het creëren van een toekomstbestendig buitengebied.

 

Aan de slag in zeven casussen

 

De tweede fase van de pilot is nu volop in uitvoering: in teams wordt gewerkt aan zeven gebiedscasussen. Want opgaven in het buitengebied vragen om integrale afwegingen en samenwerking met ondernemers, inwoners en organisaties in het gebied. In de casussen spelen wensen, ideeën of knelpunten die op de reguliere manier moeilijk zijn op te lossen. Ze vragen om een nieuwe aanpak, nieuwe oplossingen, ruimte voor regels, bijzondere aandacht en ondersteuning. Iedere casus is verschillend: in sommige gebieden zijn concrete initiatieven bekend of al in gang gezet, in andere gebieden is de gemeente aan het verkennen welke wensen, knelpunten en ideeën er spelen.

Dit artikel verscheen eerder op het platform Here Comes The Sun.

Zundert krijgt pilot vitaal buitengebied

Op initiatief van de gemeente Zundert werkt een aantal organisaties vanaf 2019 aan een omgevingsvisie buitengebied Zundert. Actiepunten zijn onder andere het tegengaan van leegstand in het buitengebied en verbeteren van het waterbeheer.

In de pilot wordt samengewerkt door de gemeente Zundert, de Provincie Noord-Brabant, Waterschap Brabantse Delta en de dorpsraden van Achtmaal, Wernhout en Klein Zundert.
Zij gaan samenwerken aan een toekomstbestendige omgevingsvisie. Daarmee bereiden zij zich voor op de implementatie van de Omgevingswet die in 2021 wordt ingevoerd.

Leegstand en waterbeheer

 

Twee onderwerpen zijn met name benoemd. Het eerste is het tegengaan van leegstand van agrarische gebouwen in het buitengebied. Een tweede is om te komen tot een lange termijn aanpak voor waterbeheer.

„Het leven blijft goed in ons Brabantse land. Dat is ons doel”, zegt Patrick Kok, wethouder Ruimtelijke Ordening van de gemeente Zundert. „We hebben nu zes partijen bij elkaar gebracht die hun ideeën voor het buitengebied onderbrengen in één omgevingsvisie voor het buitengebied van de gemeente. We zijn er trots op dat Provincie Noord-Brabant dit project ziet als aanjager voor andere Brabantse gemeenten en ons project als pilot benoemt, de eerste in West-Brabant”, aldus Kok.

In de pilot worden bewoners en ondernemers uit het gebied betrokken, onder meer zij die vertegenwoordigd worden door ZLTO, CLTV en Treeport.

Dit artikel is geschreven door Ron Barendse en verscheen op 7 september 2018 in het magazine Hortipoint.

Zundert pakt leegstand buitengebied aan

De gemeente Zundert wil de leegloop in het buitengebied stoppen. Ze probeert hier samen met de wijkraden, het waterschap, de provincie en de agrarische sector wat aan te doen.